POCHODZENIE KOTÓW DOMOWYCH

Kot domowy należy do rodziny kotowatych (Felidae), które obejmuje cztery rodzaje:

rodzaj Panthera, do którego należą przede wszystkim duże koty, jak lwy, tygrysy, pantery (lamparty), jaguary i irbisy (śnieżne pantery).

Rodzaj Acinonyx, do którego należy tylko jeden gatunek, gepard. Anatomiczną jego osobliwością jest niewyciągalność pazurów, przystosowanie do szybkiego biegania i 28 zębów w obu szczękach, a nie 30, jak u reszty kotowatych.

Rodzaj Lynx. Do najważniejszych gatunków tego rodzaju należy ryś i karakal - ryś stepowy. Ryś zamieszkuje Euroazję. W Polsce należy do gatunków zagrożonych. Zachował się jeszcze w Puszczy Białowieskiej, Karpatach i Puszczy Kampinowskiej.

Rodzaj Felis. Należy tu 25 gatunków między innymi nasze koty domowe. Największym przedstawicielem kotów rodzaju Felis jest puma-kuguar, najmniejszym natomiast jest jaguarundi żyjący w Ameryce.

Pochodzenie kota domowego nie jest jeszcze dostatecznie wyjaśnione, nie wszyscy bowiem badacze mają jednakowy pogląd na tę sprawę. Niektórzy z nich wywodzą go od kota nubijskiego, inni od egipskiego kota płowego, a jeszcze inni są zdania, że jego przodkami musiały być zarówno obydwa wymienione, jak i azjatycki kot stepowy. Zanim kot stał się zwierzęciem udomowionym, musiał zostać oswojony. Prawdopodobnie uczynili to mieszkańcy Nubii, historycznej krainy w północno-wschodniej Afryce (obecnie należącej do Egiptu i Sudanu).

Kot płowy, oswojony na terenie Nubii, dotarł stamtąd do Egiptu. Tam przez dłuższy czas, zanim stał się w całym tego słowa znaczeniu kotem domowym, był czczony (podobnie jak byk Apis) jako zwierzę święte. W tym czasie kot cieszył się takimi względami, że jeżeli ktoś ośmielił się go zabić albo zranić, był surowo karany, czasem nawet śmiercią. Gdy kot padł, zwłoki jego balsamowano i uroczyście składano do grobowca, a cała rodzina na znak żałoby goliła głowy. Kot był poświęcony bogini Bastet- bóstwu radości, zabawy i uosobieniu pociągu seksualnego. Boginię tę przedstawiano w postaci kobiety lub kotki. W Baubastis, w której odbywały się obchody jednego z głównych dorocznych świąt egipskich. W kręgu świątyni znajdował się cmentarz kotów, świętych zwierząt bogini, które po śmierci i zabalsamowaniu były na nim chowane.

Kiedy kot opuścił świątynie i znalazł się w ludzkich osiedlach, okazał się zwierzęciem niezwykle pożytecznym, niszczył bowiem panoszące się w wielkich ilościach gryzonie - myszy i szczury. Żyzne okolice Nilu dawały wysokie plony zboża, więc zasługi kota w walce z niszczycielami ziarna były bezsporne. Kot stał się sojusznikiem człowieka. Z Egiptu zwyczaj chowania kota w domu przedostał się do Arabii i Indii. Tam również je ceniono. Wymownym tego przykładem jest legenda głosząca, jakoby Mahomet kazał obciąć kawałek swojej szaty, aby nie obudzić smacznie na niej śpiącej kotki Muezzi. Dlatego też nazwano Mahometa „ojcem kotów". Legenda zresztą przypisała prorokowi uniwersalną zasługę wobec całego kociego rodu. Położywszy trzykrotnie rękę na grzbiecie swojej ulubienicy obdarzył rzekomo ją i wszystkie koty zdolnością spadania na cztery łapy z każdej wysokości. Religia mahometańska do dziś nakazuje wiernym karmić bodaj jednego bezdomnego kota.

Grecy i Rzymianie przyjęli chów kota z Palestyny. W Rzymie koty z powodu umiejętności łowieckich były chronione prawem. Niezwykle późno dostał się kot do środkowej Europy. Początkowo przywożono koty z południa jako cenne podarunki dla wysoko urodzonych dam.

Niestety, z powodu swej niezwykłej płodności kot przestał być zwierzęciem rzadkim i poszukiwanym, trafił do chat biedaków i stał się zwierzęciem podwórek i piwnic.

W dawnej Germanii koty poświęcone byty bogini lubieżności Frei. Reakcją kościoła było więc wydanie kotom walki przez nakaz ich zabijania. Wydawało się wówczas, że kot zginie na terenie Europy. Ocalał jednak dzięki temu, że do Europy za Hunami przybyły szczury, a ich plaga zaczęła się szerzyć w niezwykłym tempie. Przypomniano sobie wówczas o roli kota. Nawet w klasztorze na świętej górze Athos, gdzie nie wolno było trzymać żadnych zwierząt płci żeńskiej dla kotki zrobiono wyjątek.

W XII w. na Europę spadła następna plaga szczurów, które przyszły za niedobitkami krzyżowców z Ziemi Świętej. Kościół zabronił zabijania kotów, ponieważ one zatrzymywały inwazję. Gdy niebezpieczeństwo minęło, kota znów zaczęto tępić.

W Średniowieczu posądzano koty o możliwość nawiedzenia przez diabła, wskutek czego palono je na stosach, a nawet krzyżowano. Utożsamiano go ze złym duchem. Ale równocześnie we wczesnym średniowieczu kot były traktowany z respektem, miały osobną pozycję w spisie inwentarza Do północnej Europy kot dotarł dopiero w późnym średniowieczu. Dopiero w wieku XII i XIII staje się tam pospolity i powszechnie znany. Za czasów Dyrektoriatu koty we Francji traktowano jako „ urzędników". W budżecie państwa przewidywano duże sumy na ich wyżywienie, koty także awansowały i otrzymały nagrody. W XIX w. odkrycie chorobotwórczej roli drobnoustrojów przez Pasteura wywołało powszechną zoofobię, ponieważ obawiano się, że zwierzęta domowe przenoszą wszelkie zarazki. Dopiero groźba pojawienia się szczurów w czasie I wojny światowej spowodowała, że kota wreszcie uznano za przyjaciela i sprzymierzeńca człowieka.

Informacje oparte na fachowej literaturze.
opracowała mgr inż. Izabela Cierzniewska